Geert Mak in Sneek: 'In de Amerikaanse jaren dertig werd de democratie gered: leer van deze geschiedenis'

In dit artikel:

Op de avond van 4 mei sprak historicus en schrijver Geert Mak in de Martinikerk in Sneek voor zo’n vierhonderd aanwezigen, tijdens een door Odd Fellows georganiseerd gesprek met journalist Geart de Vries. Aanleiding was zijn nieuwe boek Wisselwachter, een biografie van Harry Hopkins, de invloedrijke rechterhand van president Franklin D. Roosevelt. Mak trok in het interview bewust parallellen met het heden en koppelde de herdenking van de doden aan actuele politiek‑ethische vragen: de mensen die op 4 mei worden herdacht hebben bewust waarden gekozen en verdedigd, en dat voorbeeld vraagt van nu levenden hetzelfde engagement. “Vrijheid is heel broos,” zei hij.

Mak waarschuwde dat instituties waar na 1941 een wereldorde op rustte — Verenigde Naties, Veiligheidsraad, IMF, Wereldbank — in snel tempo worden aangetast. In de Verenigde Staten ziet hij een proces dat lijkt op een inlijving van staatsapparaat: tienduizenden federale ambtenaren zijn ontslagen en deels vervangen door loyale aanhangers, waardoor essentiële kennis en tegenmacht verdwijnen. Hij noemde de ontwikkeling in Washington levensgevaarlijk en stelde dat Trump een autoritaire en onberekenbare figuur is; het grote verschil met Roosevelt is volgens Mak dat laatstgenoemde wel degelijk tegenspraak tolereerde.

Het gesprek bracht ook een binnenlandse les: politici en partijleiders moeten duidelijk aangeven dat de situatie ernstig is en verantwoordelijkheid nemen. Mak richtte scherpe kritiek op de VVD, die volgens hem het serieuze, conservatief‑liberale gedachtegoed heeft verruild voor een oppervlakkig marktdenken — “huppelliberalisme” — waarbij vrijheid verengd wordt tot vrijblijvendheid. Als conclusie riep hij op te handelen naar de lessen uit de jaren dertig: democratie kan gered worden, maar vraagt inzet, moed en het durven kiezen van je kant.

Kleine anekdote: Mak (79) vertelde dat hij ooit had gedacht hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant te worden; het boek Wisselwachter schreef hij voorheen in Jorwert, waar hij nu niet meer woont.